با توجه به افزایش روز افزون شرکتهای تولیدی و تنوع محصولات ، استفاده از بارکد جهت صادرات و  ردیابی فرآیندهای تولید به یکی از ملزومات مبدل گشته است ،با استفاده از این تکنولوژی می توان سریالی اختصاصی جهت متمایز نمودن کالاها از یکدیگر  اختصاص داد. استانداردهای مختلفی به منظور تولید و استفاده از بارکد وجود دارد ،‌ که معتبرترین آنها استاندارد EAN/UCC می باشد که 90 درصد تجارت جهانی را پوشش می دهد.

در ایران نیز بنا به توسعه صادرات کالاهای غیر نفتی به بازار جهانی در سال 1374 سازمانی با عنوان (مرکز ملی شماره گذاری کالا و خدمات ) زیر نظر موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی تاسیس گردید ، سپس  کشور ما به عضویت موسسه بین المللی  EAN International درآمد و شایان ذکر است که شرکت زبراسیا نیز در سال 1385 به عنوان سرگروه شرکت های فعال در زمینه ارائه تجهیزات و خدمات مبتنی بر بارکد و همکار منتخب آن سازمان معرفی گردیده است.اغلب بارکدهای استفاده شده در کشورهای مختلف 12 یا 13 رقمی می باشند، که از این استانداردهای بارکد جهت صادرات و اطلاعات آن سازمان می باشد  که به شرح ذیل می باشد:

بطور خلاصه می توان گفت بارکد تشکیل گردیده است از مجموعه ای از اعداد و خطوط موازی سیاه رنگ با ضخامتهای مختلف  که  به صورت  استاندارد  باید در زمینه سفید چاپ نمود که بتوان  توسط دستگاههای اسکنر قابل انتقال به رایانه باشند.

بارکدهای مورد استفاده  جهت ردیابی ، کنترل محصول و مدیریت انبار تفاوتهائی با استاندارد فوق دارند و این بارکدها فقط برای آن سازمان معنی پیدا می کنند که حاوی اطلاعاتی از قبیل  نام کالا ، کد کالا ، قطعات تشکیل دهنده ، نام سازنده مربوط به هر قطعه ، نام اپراتورها ، شماره خط تولید و از این قبیل مشخصه­ها می باشند. بطور خلاصه این بارکد را می توان بعنوان شناسنامه هر محصول دانست . یعنی اگر 100 نوع کالا از یک نوع موجود باشد 100 سریال منحصر بفرد برای هر محصول معرفی می گردد و هر سریال حاوی اطلاعات کامل همان کالا می باشد.

استفاده از تکنولوژی بارکد این امکان را فراهم می سازدتا تغییر اطلاعات به بانکهای اطلاعاتی منتقل و همواره اطلاعات موجودی های خود را بروز نگهداری نمود.

پیشتر یکی از معضلات مجموعه های تولیدی و فروشگاههای بزرگ، انبار گردانی و مدیریت انبار بوده است که با پیشرفت شایان این تکنولوژی عملیات انبارگردانی حذف و اطلاعات ورود و خروج کالا به صورت Online امکان پذیر گردیده است.

توجیه اقتصادی پروژه های بارکدی

کاهش هزینه:

بواسطه پیاده سازی سیستم های فوق در یک بازه زمانی اثر بخش، با کاهش قابل ملاحظه ای از هزینه های پنهان سازمان روبرو خواهید گشت که بالطبع این هزینه ها چندین برابر کل مبلغ سرمایه گزاری شده می باشد. ذیلاً به پاره ای از موارد اشاره شده است:

• کاهش قابل ملاحظه هزینه به لحاظ حذف مستندات کاغذی و بایگانی آنها و نوشت افزار مکمل آن.

• کاهش پرسنل که از جمله بزرگترین قابلیت های به کارگیری این سیستم ها می باشد زیرا سیستم به تنهایی بسیاری از مسئولیتهای فردی را بر عهده خواهد گرفت.

• استفاده از سیستم مکانیزه مبتنی بر بارکد بطور قابل ملاحظه ای هزینه های طبقه بندی حمل را نیز کاهش خواهد داد. 

کاهش خطا:

میدانیم که بروز خطا در عملیات، عامل هزینه های بسیاری است که به سازمانها تحمیل می گردد. بخش عمده ای از خطا ها به موجب اشتباهات انسانی پدیدار می گردند که اجتناب ناپذیر بوده و در سطح کلان یک اشتباه فردی کوچک میتواند اشتباهات پیچیده تری را خلق کرده که خود باعث افزایش هزینه خواهد گشت. ذیلاً به پاره ای از نکاتی که سبب کاهش خطا در سازمان میگردند اشاره میشود:

• ثبت داده ها به صورت مکانیزه با استفاده از بارکد سبب از بین رفتن کلیه خطاهای عملیاتی و اطلاعاتی میگردد با توجه به اینکه نرخ متوسط خطا، هنگامیکه داده ها با دست وارد می شوند یک کاراکتر در هر سیصد فشار روی دکمه های صفحه کلید کامپیوتر خواهد بود در حالیکه متوسط این خطا هنگامیکه داده ها بر اساس فن آوری بارکد خوانده می شوند یک کاراکتر در هر میلیون خواهد بود.

• استفاده از سیستم مکانیزه مبتنی بر بارکد حدس و گمان غیر واقعی را در رابطه با مواد و قطعات خط تولید کاهش خواهد داد و زمان تحویل سفارش به مشتریان را (بدون حدس و گمان) قطعی خواهد نمود و بدقولی را به حداقل کاهش خواهد داد.

• سیستم جمع آوری اطلاعات بوسیله بارکد امکان پردازشهای مکرر را بوجود آورده و هر تردیدی در مورد پردازش ها و دیگر اطلاعات عرضه کنندگان و مشتریان در کوتاهترین زمان حتی به صورت تلفنی قابل رفع خواهد بود.

بکارگیری بارکد در مدیریت انبارها

بکارگیری بارکد در جمع آوری اطلاعات تولید

استفاده از بارکد در خطوط تولید، باعث به وجود آمدن سیستم اطلاعاتی لحظه‌ای و اطلاعات آماری مفیدی می‌شود که از آنها در بهبود و کنترل عملیات خط تولید استفاده می‌شود. به‌طور مختصر می‌توان مزایای ذیل را در این ارتباط نام برد:

• تعیین آمار تولید هر قسمت

• اطلاع از موجودی در حین تولید

• ثبت دقیق زمان و افراد مؤثر در انجام کارها

• زمانسنجی اتوماتیک کارها

• براورد دقیقتر میزان بهره‌وری به منظور کمک به نظام بهره‌وری و پاداش

• کاهش میزان خطاها و به دنبال آن کاهش ضایعات

• تعیین مقدار تولید لحظه‌ای و براورد استفاده از منابع

• آگاهی از زمان‌های دقیق و عملیات انجام شده در هر نوبت کاری

• آگاهی از زیر عملیات انجام شده

• انتقال سریع و لحظه‌ای اطلاعات بین قسمت‌های مختلف تولید

• شناسایی قطعات و عملیات انجام شده بر روی آنها، در طول فرایند تولید

• کمک به بالانس خط تولید

• ردیابی محصول

• اطلاع از میزان پیشرفت کارها بر روی محصول نهایی

سخت افزارهای تخصصی مورد عرضه زبراسیا در حوزه بارکد بشرح زیر می باشد:

• چاپگرهای بارکد و برچسب (Barcode/Label Printers)

بارکد/لیبل پرینترها، چاپگرهایی هستند که با استفاده از مکانیزه چاپ حرارتی در دو روش حرارت مستقیم و حرارت انتقالی عملیات ایجاد یا چاپ بارکد مورد نیاز بر روی انواع مختلف برچسب را با سرعت و وضوح مناسب برای قرائت آسان بارکد توسط اسکنرهای متداول در جهان انجام می دهند.

این چاپگرهای عموما براساس تنوع کاربری در مدلهای رومیزی، تجاری، صنعتی، قابل حمل، RF/ID و کاربردهای خاص، ارائه می گردد که هریک از این مدلها مشخصات و نوانائی های متفاوتی را در اختیار کاربران قرار می دهد.

از مزایای عمده استفاده از لیبل پرینترها می توان به سرعت چاپ بالا، توانایی چاپ بر روی جنس های مختلف، استفاده از متغیرها در لیبل، طراحی دلخواه برچسب، نحوه ارتباط به کامپیوتر و شبکه های سیمی یا بی سیم، کاربری آسان، عمر مفید مناسب نسبت به هر کارایی و ... اشاره نمود.

• بارکدخوان‌ها (Barcode Scanners)

اسکنرهای بارکد تجهیزات ورود الکترونیکی اطلاعات به سیستم های کامپیوتری هستند که با استفاده از یک پویشگر لیزری یا مادون قرمز (CCD) خطوط سیاه و سفید بارکد را تشخیص داده، آنرا به اعداد و حروف قابل تشخیص نرم افزارهای کامپیوتری تبدیل و به آن منتقل می کنند.

این اسکنرها عموما بر اساس نحوه ارتباطشان با کامپیوتر و نوع منبع نوریشان دسته بندی می شوند که از انواع مدل های متداول میتوان به مدل های تفنگی لیزری، تفنگی CCD یا Dual CCD، ثابت چند پرتوه، قابل حمل بی سیم، قابل حمل حافطه دار و ... اشاره نمود.

• رایانه‌های قابل حمل (Mobile Computers)

دیتا کالکتورها در واقع کامپیوترهای قابل حمل با مشخصات فیزیکی بسیار مناسبی هستند که ضمن برخورداری از امکانات یک کامپیوتر کامل، از یک اسکنر بارکد نیز سود می جویند.

این دستگاه ها به لحاظ امکانات سخت افزاری و نرم افزاری بسیار مناسب، برای جمع آوری پرتابل داده ها و انتقال آنها به سیستم های اطلاعاتی کاملا ایده آل بوده، کارایی چشم گیری در پروژه های مربوطه در اختیار کاربران قرار می دهند.

این پایانه های قابل حمل با داشتن امکانات شبکه Wireless و حافظه جانبی قابل توسعه، قابلیت استفاده در روش On-Line ویا Off-Line را بصورت کاربری و عملی برای سازمان ها فراهم نموده اند.

درضمن به لحاظ برخورداری از سیستم عامل Windows نسخه CE امکانات طراحی و توسعه نرم افزارهای خاص مورد نیاز مشتریان نیز برای کاربردهای مختلف جهت جمع آوری و انتقال داده ها فراهم آمده است.

رایانه قابل حمل سری Symbol MC3000 یک دستگاه جمع آوری و انتقال داده مبتنی بر بارکد است که بنابه ویژگی های قابل توجه از جمله سیستم عامل Windows CE Pro، حافظه بالا (۳۲ یا ۶۴ مگابایت قابل افزایش توسط کارت حافظه SD)، امکانات اتصال به شبکه های محلی بی سیم (WLan 802.11b/g)، توانایی تبادل اطلاعات با کامپیوتر از طریق درگاه USB علاوه بر درگاه سریال، صفحه نمایش لمسی که امکان کار با دستگاه را برای کاربر بسیار آسان می‌سازد، سرعت بالای پردازنده، برخورداری از اسکنر لیزری بسیار قوی جهت قرائت بارکدهای خطی ویا دوبعدی و ... آن را یک دستگاه ایده آل برای استفاده در فرایندهای جمع آوری مکانیزه داده ها برای انواع سیستم های اطلاعاتی نموده است.